ტერმინთა ლექსიკონი · შრომის სამართალი

TUPE

ასევე ცნობილია როგორც: საწარმოს გადაცემა (დასაქმების დაცვა), TUPE-ის რეგულაციები, შეძენილი უფლებების შესახებ დირექტივა, თანამშრომლების ავტომატური გადაცემა ბიზნესის გაყიდვისას

TUPE (საწარმოს გადაცემის შესახებ რეგულაციები, დასაქმების დაცვა) არის დიდი ბრიტანეთის კანონმდებლობა — ევროკავშირის მასშტაბით კი მისი ეკვივალენტი მოქმედებს შეძენილი უფლებების შესახებ 2001/23/EC დირექტივის საფუძველზე — რომლის მიხედვითაც, როცა ბიზნესი ან მომსახურება ხელიდან ხელში გადადის, თანამშრომლები ერთი დამსაქმებლიდან მეორესთან ავტომატურად გადადიან. თანამშრომლები ინარჩუნებენ არსებულ პირობებს, უწყვეტ სტაჟსა და დაცვის გარანტიებს; გადაცემასთან დაკავშირებული გათავისუფლება ავტომატურად უსამართლოდ ითვლება, თუ ის ETO (ეკონომიკური, ტექნიკური ან ორგანიზაციული) მიზეზით არ არის დასაბუთებული.

TUPE იმისთვის არსებობს, რომ თანამშრომლებმა დაცვის გარანტიები არ დაკარგონ, როცა დამსაქმებელი იცვლება ბიზნესის გაყიდვის, შერწყმის, მომსახურების გარე მიმწოდებლისთვის გადაცემის (აუთსორსინგი) ან კომპანიაში დაბრუნების (ინსორსინგი) გამო. ამ წესის გარეშე ბიზნესის ყოველი გაყიდვა შეიძლება მასობრივი გათავისუფლების ხელსაყრელ ბერკეტად ქცეულიყო. მისი წყალობით კი თანამშრომლებს ახალ დამსაქმებელთან ავტომატურად გადააქვთ თავიანთი შრომითი ხელშეკრულება, დაგროვილი უფლებები და უწყვეტი სტაჟი. TUPE ვრცელდება ბიზნესის გადაცემაზე (მთელი ბიზნესის ან მისი ნაწილის გაყიდვა) და მომსახურების მიმწოდებლის ცვლილებაზე (აუთსორსინგი, ინსორსინგი, ხელახალი ტენდერი).

როდის ვრცელდება TUPE

ბიზნესის გადაცემა — ბიზნესის (ან მისი ნაწილის) გაყიდვა ან გადაცემა, რომელიც თავის იდენტობას ინარჩუნებს
მომსახურების მიმწოდებლის ცვლილება — მომსახურების ახალი მიმწოდებლისთვის გადაცემა, მისი კომპანიის შიგნით დაბრუნება ან ერთი მიმწოდებლიდან მეორესთან გადატანა
არ ვრცელდება წილების (აქციების) გაყიდვაზე (დამსაქმებელი იგივე იურიდიული პირი რჩება)
არ ვრცელდება ერთჯერად მოკლევადიან ხელშეკრულებებზე

დაცვის ძირითადი გარანტიები

ავტომატური გადაცემა — თანამშრომლები ახალ დამსაქმებელთან არსებული პირობებით გადადიან
უწყვეტი სტაჟის შენარჩუნება — ნამსახური დრო ახალ დამსაქმებელთანაც გრძელდება, რაც გაფრთხილების ვადაზე, გათავისუფლების კომპენსაციასა და შვებულებაზე აისახება
დაცვა გათავისუფლებისგან — გადაცემასთან დაკავშირებული გათავისუფლება ავტომატურად უსამართლოა, თუ ის ETO მიზეზით არ არის გამართლებული
ინფორმირება და კონსულტაცია — როგორც ძველმა, ისე ახალმა დამსაქმებელმა გადაცემის შესახებ უნდა აცნობოს და გაიაროს კონსულტაცია შესაბამის თანამშრომლებთან (ან მათ წარმომადგენლებთან)
საპენსიო უფლებები — გადაცემისას დაცვა შეზღუდულია; პროფესიული საპენსიო სქემების უმეტესობის გაგრძელება ცალკე უნდა მოგვარდეს

პრაქტიკული შედეგები

შერწყმისა და შესყიდვის (M&A) გარიგებებში მყიდველი თანამშრომლებს მათი არსებული პირობებით იღებს მემკვიდრეობით — გარიგების ფონზე პირობების „თავიდან დაწყების“ შესაძლებლობა არ არსებობს. ამიტომ გადაცემამდე შრომითი პირობების სიღრმისეული შემოწმება აუცილებელია, ხოლო გადაცემის შემდეგ პირობების ერთიან სტანდარტზე მოყვანა ETO მიზეზის ფრთხილ დასაბუთებას მოითხოვს. მომსახურების მიმწოდებლის ცვლილება (მაგალითად, დასუფთავების კონტრაქტორის შეცვლა) მცირე და საშუალო ბიზნესს ხშირად მოუმზადებელს ხვდება: ახალ კონტრაქტორს არსებული პერსონალი გადაეცემა, ხშირად სრულიად მოულოდნელად.

ხშირად დასმული კითხვები

რა არის TUPE?

დიდი ბრიტანეთისა და ევროკავშირის კანონმდებლობა (ევროკავშირის ქვეყნებში — შეძენილი უფლებების შესახებ დირექტივა), რომლის მიხედვითაც, როცა ბიზნესი ან მომსახურება ხელიდან ხელში გადადის, თანამშრომლები ერთი დამსაქმებლიდან მეორესთან ავტომატურად გადადიან და ინარჩუნებენ თავიანთ პირობებსა და უფლებებს.

როდის ვრცელდება TUPE?

ბიზნესის გადაცემაზე (მთლიანი ან ნაწილობრივი გაყიდვა, რომლის დროსაც ბიზნესი თავის იდენტობას ინარჩუნებს) და მომსახურების მიმწოდებლის ცვლილებაზე (აუთსორსინგი, ინსორსინგი, ხელახალი ტენდერი). არ ვრცელდება წილების (აქციების) გაყიდვაზე — დამსაქმებელი იგივე იურიდიული პირი რჩება.

შემიძლია თუ არა თანამშრომლების პირობების შეცვლა TUPE-ით გადაცემის შემდეგ?

მხოლოდ ETO (ეკონომიკური, ტექნიკური ან ორგანიზაციული) მიზეზით დასაბუთების და სათანადო კონსულტაციის შემთხვევაში. დიდი ბრიტანეთის TUPE-ის მიხედვით, ცვლილებები, რომლებიც მხოლოდ თავად გადაცემასთანაა დაკავშირებული, ავტომატურად უსამართლოდ ითვლება.

ვრცელდება თუ არა TUPE საქართველოში?

ქართულ კანონმდებლობაში პირდაპირი ეკვივალენტი არ არსებობს. ქართული კომპანიები, რომლებიც ევროკავშირის ან დიდი ბრიტანეთის ოპერაციებს იძენენ, ამ ოპერაციებთან დაკავშირებულ TUPE-ის ვალდებულებებს იღებენ მემკვიდრეობით, მიუხედავად იმისა, რომ დედა კომპანია საქართველოს იურისდიქციაშია.