კომპენსაცია გათავისუფლებისას — შრომის კოდექსი (მუხლები 47-48)
ცნობილია ასევე როგორც: საქართველო კომპენსაცია გათავისუფლებისას, შრომის კოდექსის 47-ე და 48-ე მუხლები
როდესაც დამსაქმებელი შრომით ხელშეკრულებას წყვეტს შტატის შემცირების, კვალიფიკაციის შეუსაბამობის, ხანგრძლივი შრომისუუნარობის ან სხვა ობიექტური გარემოების გამო (47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ ან „ო“ ქვეპუნქტი), 48-ე მუხლი მას ორ გზას აძლევს: არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი გაფრთხილება და კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, ან არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი გაფრთხილება და კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით. გზას დამსაქმებელი ირჩევს; თანხები ერთმანეთს არ ემატება და სტაჟის მიხედვით არ იზრდება.
გათავისუფლების კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ყველაზე სადავო საკითხია. უცხოელი დამსაქმებლები ხშირად აშშ-ში გავრცელებული „ნებისმიერ დროს გათავისუფლების“ ლოგიკით მოქმედებენ და ტოვებენ როგორც წინასწარ გაფრთხილებას, ისე კომპენსაციას. ეს სტატია განმარტავს, 47-ე მუხლის რომელი საფუძვლები იწვევს 48-ე მუხლით გათვალისწინებულ კომპენსაციას და როგორ მუშაობს გაფრთხილებისა და ანაზღაურების ორი გზა.
რომელი გათავისუფლება იწვევს კომპენსაციას
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი — ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც შტატის შემცირებას აუცილებელს ხდის: კომპენსაცია ეკუთვნის (48-ე მუხლი)
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტები — ხელშეკრულების ვადის გასვლა ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულება: კომპენსაცია არ ეკუთვნის
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი — დასაქმებულის მიერ სამსახურის საკუთარი ნებით დატოვება: კომპენსაცია არ ეკუთვნის; დასაქმებული დამსაქმებელს არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე წერილობით აფრთხილებს (48-ე მუხლის მე-3 პუნქტი)
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი — მხარეთა წერილობითი შეთანხმება: კანონისმიერი კომპენსაცია არ ეკუთვნის (თუმცა მხარეები ხშირად თავად თანხმდებიან მასზე)
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი — დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა თანამდებობასთან: კომპენსაცია ეკუთვნის
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები — ვალდებულების უხეში დარღვევა ან დარღვევა ბოლო 1 წლის განმავლობაში დაკისრებული დისციპლინური ზომის შემდეგ: კომპენსაცია არ ეკუთვნის
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტი — ხანგრძლივი შრომისუუნარობა (ზედიზედ 40 კალენდარულ დღეზე მეტი ან 6 თვის განმავლობაში ჯამურად 60 კალენდარულ დღეზე მეტი, როცა დასაქმებულს 31-ე მუხლით გათვალისწინებული შვებულება უკვე გამოყენებული აქვს), თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული: კომპენსაცია ეკუთვნის
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ო“ ქვეპუნქტი — სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც შეწყვეტას ამართლებს: კომპენსაცია ეკუთვნის, ხოლო წერილობით შეტყობინებაში ეს გარემოება უნდა დასაბუთდეს (47-ე მუხლის მე-3 პუნქტი)
- 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „კ“–„ნ“ ქვეპუნქტები — სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობის გამომრიცხავი სასამართლო გადაწყვეტილება, გაფიცვის უკანონოდ ცნობა, დასაქმებულის ან დამსაქმებელი ფიზიკური პირის გარდაცვალება, დამსაქმებლის ლიკვიდაციის დაწყება: 48-ე მუხლის კომპენსაცია არ ეკუთვნის
- გამოსაცდელი ვადით დადებული ხელშეკრულება: მის შეწყვეტაზე 48-ე მუხლი არ ვრცელდება, თუ ამ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული (მე-17 მუხლის მე-4 პუნქტი)
რამდენი ეკუთვნის (48-ე მუხლი)
ზემოთ ჩამოთვლილი ოთხი საფუძვლისთვის 48-ე მუხლი დამსაქმებელს ორ გზას სთავაზობს და არჩევანი მისია. პირველი გზა (48-ე მუხლის პირველი პუნქტი): არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი გაფრთხილება და კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით. მეორე გზა (48-ე მუხლის მე-2 პუნქტი): არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი გაფრთხილება და კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით. ეს გზები ალტერნატიულია და ერთმანეთს არ ემატება; კოდექსი თანხას სტაჟის მიხედვით არ ზრდის, ხოლო ხელშეკრულებას შეუძლია მეტი დააწესოს. კოდექსი არ აზუსტებს, როგორ გამოითვლება „1 თვის შრომის ანაზღაურება“; 41-ე მუხლის პირველი პუნქტი შრომის ანაზღაურებას ფართოდ განმარტავს — როგორც სამუშაოს სანაცვლოდ ფულადი ან ნატურალური ფორმით მიღებულ ნებისმიერ ანაზღაურებას.