შრომითი ხელშეკრულების მოთხოვნები (მუხლები 12-14)
ცნობილია ასევე როგორც: შრომითი ხელშეკრულება საქართველო, შრომის კოდექსის მე-12–მე-14 მუხლები, შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობები
საქართველოს შრომის კოდექსის მე-12–მე-14 მუხლები არეგულირებს შრომითი ხელშეკრულების დადებას: ხელშეკრულება შეიძლება იყოს ზეპირი ან წერილობითი, მაგრამ თუ შრომითი ურთიერთობა 1 თვეს აღემატება, წერილობითი ფორმა სავალდებულოა (მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტი), ხოლო წერილობითი ხელშეკრულება მხარეებისთვის გასაგებ ენაზე უნდა დაიდოს (მე-13 მუხლი). მე-14 მუხლის პირველი პუნქტი ჩამოთვლის არსებით პირობებს — მხარეები, მუშაობის დაწყების თარიღი და ურთიერთობის ხანგრძლივობა, სამუშაო და დასვენების დრო, სამუშაო ადგილი, თანამდებობა და მოვალეობები, შრომის ანაზღაურება, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება, ანაზღაურებადი და ანაზღაურებისგარეშე შვებულება, შეწყვეტის წესი და კოლექტიური ხელშეკრულების განსხვავებული დებულებები.
მე-12–მე-14 მუხლები კოდექსის ყველა სხვა ნორმის ამოსავალი წერტილია: გამოსაცდელი ვადა (მე-17 მუხლი), შრომის ანაზღაურების წესები (41-ე–44-ე მუხლები), შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა (47-ე მუხლი) და შეწყვეტის წესი გაფრთხილებითა და კომპენსაციით (48-ე მუხლი) ხელშეკრულებასა და მის პირობებს ეფუძნება. მე-14 მუხლის პირველი პუნქტი არსებით პირობებს ჩამოთვლის, ხოლო მე-20 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, მათი შეცვლა მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებითაა შესაძლებელი.
როდის არის წერილობითი ფორმა სავალდებულო
მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება ზეპირი ან წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით, ხოლო მე-2 პუნქტის თანახმად, თუ შრომითი ურთიერთობა 1 თვეს აღემატება, წერილობითი ფორმა სავალდებულოა. წერილობითი ხელშეკრულების გარეშე შესრულებული სამუშაოც შრომით ურთიერთობად ითვლება — მე-15 მუხლის თანახმად, ის სამუშაოს ფაქტობრივად დაწყების მომენტიდან წარმოიშობა, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
არსებითი პირობები (მე-14 მუხლის პირველი პუნქტი)
- ინფორმაცია მხარეების — დამსაქმებლისა და დასაქმებულის — შესახებ („ა“ ქვეპუნქტი)
- მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა — განსაზღვრული ვადა დასრულების თარიღით ან უვადო ხელშეკრულება („ბ“ ქვეპუნქტი)
- სამუშაო დრო და დასვენების დრო („გ“ ქვეპუნქტი)
- სამუშაო ადგილი, ხოლო თუ მუდმივი ან ძირითადი სამუშაო ადგილი განსაზღვრული არ არის — ინფორმაცია სხვადასხვა სამუშაო ადგილის შესახებ („დ“ ქვეპუნქტი)
- თანამდებობა (ასეთის არსებობისას — რანგი ან კატეგორია) და შესასრულებელი სამუშაოს სახე ან აღწერილობა („ე“ ქვეპუნქტი)
- შრომის ანაზღაურება (ხელფასი და დანამატი, ასეთის არსებობისას) და მისი გადახდის წესი; 41-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ანაზღაურება გაიცემა არანაკლებ თვეში ერთხელ („ვ“ ქვეპუნქტი)
- ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი („ზ“ ქვეპუნქტი)
- ანაზღაურებადი და ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი — არანაკლებ 31-ე მუხლით დადგენილი 24 სამუშაო დღისა და 15 კალენდარული დღისა („თ“ ქვეპუნქტი)
- შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წესი ორივე მხარისთვის — არანაკლებ 48-ე მუხლით დადგენილი მინიმუმებისა („ი“ ქვეპუნქტი)
- კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები, თუ ისინი შრომის პირობებს განსხვავებულად აწესრიგებს („კ“ ქვეპუნქტი)
უვადო და ვადიანი ხელშეკრულება
1 წელზე ნაკლები ვადით შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხოლოდ მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით: კონკრეტული მოცულობის სამუშაო, სეზონური სამუშაო, სამუშაოს მოცულობის დროებითი ზრდა, შრომითი ურთიერთობის შეჩერების გამო დროებით არმყოფი დასაქმებულის ჩანაცვლება, „დასაქმების ხელშეწყობის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურების სუბსიდირება ან სხვა ობიექტური გარემოება. ასეთი საფუძვლის გარეშე დადებული ვადიანი ხელშეკრულება უვადოდ მიიჩნევა (მე-12 მუხლის მე-5 პუნქტი); უვადოდ მიიჩნევა ასევე 30 თვეზე მეტი ვადის ხელშეკრულება ან ვადიანი ხელშეკრულებების ჯაჭვი, რომლის ჯამური ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება — წინა ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღეში დადებული ახალი ხელშეკრულება ამ ჯაჭვის ნაწილად ითვლება (მე-12 მუხლის მე-4 პუნქტი). უვადო ხელშეკრულების, ან ვადიანი ხელშეკრულების ვადამდე, შეწყვეტას სჭირდება 47-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, ხოლო ისეთ საფუძვლებზე, როგორიცაა შტატის შემცირება, — 48-ე მუხლის წესი: 30 დღის გაფრთხილება და არანაკლებ 1 თვის ანაზღაურება, ან 3 დღის გაფრთხილება და არანაკლებ 2 თვის ანაზღაურება.
ხელშეკრულების ენა
მე-13 მუხლის თანახმად, წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება იდება მხარეებისთვის გასაგებ ენაზე — ქართული ენა სავალდებულო არ არის. ინგლისურენოვანი ხელშეკრულება ნამდვილია, თუ ორივე მხარისთვის გასაგებია. ხელშეკრულება შეიძლება რამდენიმე ენაზე დაიდოს, მაგრამ მაშინ მასში უნდა მიეთითოს, რომელ ენაზე დადებულ ტექსტს ენიჭება უპირატესობა შეუსაბამობისას. ორენოვანი ხელშეკრულება (პარალელური ქართული და ინგლისური ტექსტით) ასეთი დათქმით საუკეთესო პრაქტიკაა, როცა დასაქმებულის ენობრივი კომპეტენცია საეჭვოა.