დეკრეტული და მშობლის შვებულება (მუხლები 37-40)
ცნობილია ასევე როგორც: დეკრეტული შვებულება საქართველო, მშობლის შვებულება
საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი დასაქმებულს ანიჭებს ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებად შვებულებას 126 კალენდარული დღით (მშობიარობის გართულების ან ტყუპის შობის შემთხვევაში — 143 დღით) და ბავშვის მოვლის გამო შვებულებას 604 კალენდარული დღით (ამ შემთხვევებში — 587 დღით), რომლიდანაც ანაზღაურებადია 57 დღე — ე.ი. 183 (ან 200) ანაზღაურებადი დღე ზედიზედ და ერთ ბავშვზე 730 კალენდარულ დღემდე შვებულება, რომლის განმავლობაშიც შრომითი ურთიერთობა შეჩერებულია და არა შეწყვეტილი. შვებულება ანაზღაურდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული ოდენობით (39-ე მუხლი); დამსაქმებელი და დასაქმებული შეიძლება შეთანხმდნენ დამატებით ანაზღაურებაზე.
დეკრეტული და მშობლის შვებულება ქართული შრომის სამართლის ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე სფეროა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა დასაქმებული სამსახურში ბრუნდება და აღმოაჩენს, რომ მისი პოზიცია რესტრუქტურიზებულია ან სხვით არის დაკავებული. 2020 წლის ცვლილებებმა ეს წესები ხელახლა ჩამოაყალიბა: ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულება, ბავშვის მოვლის გამო შვებულება, რომლითაც ორივე მშობელს შეუძლია სარგებლობა, შვილად აყვანის გამო შვებულება და დამატებითი ანაზღაურებისგარეშე შვებულება ახლა 37-40-ე მუხლებშია, ხოლო გათავისუფლების აკრძალვა ორსულობის შესახებ დამსაქმებლისთვის შეტყობინებიდან მოქმედებს. დამსაქმებლისთვის ხარჯის საკითხი ხშირად წინა პლანზეა, მაგრამ უფრო რთული ამოცანა კადრების დაგეგმვაა: 183-დღიანი ანაზღაურებადი არყოფნა, რომელსაც შეიძლება კიდევ 547 დღის დაცული ანაზღაურებისგარეშე შვებულება მოჰყვეს, წინასწარ დაგეგმილ ჩანაცვლებას მოითხოვს და არა იმპროვიზაციას.
ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებადი შვებულება: 126 დღე (37-ე მუხლი)
37-ე მუხლის პირველი პუნქტი დასაქმებულს, მისი მოთხოვნით, ანიჭებს ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებად შვებულებას 126 კალენდარული დღით, ხოლო მშობიარობის გართულების ან ტყუპის შობის შემთხვევაში — 143 კალენდარული დღით. კოდექსი არ ადგენს დღეების ფიქსირებულ განაწილებას მშობიარობამდე და მის შემდეგ: 37-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დასაქმებული შვებულებას ამ პერიოდებზე თავისი შეხედულებისამებრ ანაწილებს. ეს შვებულება დედის ექსკლუზიური უფლებაა, თუმცა მამას შეუძლია ისარგებლოს იმ დღეებით, რომლებიც დედას არ გამოუყენებია (37-ე მუხლის მე-4 პუნქტი). შვებულება ანაზღაურდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, დახმარების ოდენობას საქართველოს მთავრობის დადგენილება განსაზღვრავს, ხოლო დამსაქმებელი და დასაქმებული შეიძლება შეთანხმდნენ დამატებით ანაზღაურებაზე (39-ე მუხლი). ასეთი დამატება ნებაყოფლობითია, თუ ის ხელშეკრულებაში არ არის გაწერილი.
ბავშვის მოვლის გამო შვებულება: ჯამში 730 დღემდე (37-ე მუხლი)
37-ე მუხლის მე-3 პუნქტი ამატებს ბავშვის მოვლის გამო შვებულებას 604 კალენდარული დღით (მშობიარობის გართულების ან ტყუპის შობის შემთხვევაში — 587 დღით), რომლიდანაც ანაზღაურებადია 57 კალენდარული დღე. ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულებასთან ერთად ორივე შემთხვევაში ეს ერთ ბავშვზე 730 კალენდარულ დღეს შეადგენს, ხოლო 183 (ან 200) ანაზღაურებადი დღე თანამიმდევრობით გამოიყენება (37-ე მუხლის მე-5 პუნქტი). ბავშვის მოვლის გამო შვებულებით მთლიანად ან ნაწილობრივ შეუძლია ისარგებლოს დედამ ან მამამ (37-ე მუხლის მე-4 პუნქტი), ხოლო დასაქმებული ვალდებულია დამსაქმებელი 2 კვირით ადრე გააფრთხილოს (37-ე მუხლის მე-5 პუნქტი). შვებულება შრომით ურთიერთობას აჩერებს და არა წყვეტს (46-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი); ანაზღაურებისგარეშე დღეებისთვის შრომის ანაზღაურება არ მიეცემა, თუ კანონმდებლობით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული (46-ე მუხლის მე-4 პუნქტი).
სამუშაოს დაცვა შვებულების დროს და შემდეგ
- ორსულობის შესახებ დამსაქმებლისთვის შეტყობინებიდან და ამ შვებულების განმავლობაში გათავისუფლება აკრძალულია, გარდა 47-ე მუხლის მე-5 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტით დაშვებული საფუძვლებისა — მაგალითად, ხელშეკრულების ვადის გასვლა, საკუთარი ნებით წასვლა, მხარეთა შეთანხმება ან მოვალეობის უხეში ან განმეორებითი დარღვევა
- შტატის შემცირება (47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი) და დამსაქმებლის ლიკვიდაციის წარმოების დაწყება ამ გამონაკლისებს შორის არ არის, ამიტომ რესტრუქტურიზაცია ამ პერიოდში გათავისუფლების საფუძველს არ იძლევა
- შვებულების შემდეგ დასაქმებული ბრუნდება იმავე სამუშაოზე იმავე პირობებით და სარგებლობს ყველა გაუმჯობესებული პირობით, რომელსაც მიიღებდა, შვებულებით რომ არ ესარგებლა (მე-20 მუხლის მე-8 პუნქტი)
- დისკრიმინაცია, მათ შორის სქესისა და ოჯახური მდგომარეობის ნიშნით, აკრძალულია როგორც შრომით ურთიერთობაში, ისე დასაქმებამდე, შერჩევის ეტაპზე (მე-4 და მე-5 მუხლები), ხოლო დისკრიმინაციული საფუძვლით გათავისუფლება დაუშვებელია (47-ე მუხლის მე-5 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი)
- შვებულების შემდეგ, დასაქმებულის მოთხოვნით, დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს მისი კვალიფიკაციის ამაღლება, თუ ეს სამუშაოს შესასრულებლად აუცილებელია და არაპროპორციულ ხარჯს არ იწვევს (22-ე მუხლის მე-2 პუნქტი)
მამისა და მეორე მშობლის უფლებები
კოდექსი ცალკე მამობის შვებულებას არ ითვალისწინებს — მის ნაცვლად მშობლის შვებულება გაზიარებულია. მამას შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ ისარგებლოს 604-დღიანი ბავშვის მოვლის გამო შვებულებით, მათ შორის მისი 57 ანაზღაურებადი დღით, აგრეთვე ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულების იმ დღეებით, რომლებიც დედას არ გამოუყენებია (37-ე მუხლის მე-4 პუნქტი) — ყველაფერი 730-დღიანი ჯამის ფარგლებში. დასაქმებულს, რომელმაც იშვილა 1 წლამდე ბავშვი, ეძლევა ახალშობილის შვილად აყვანის გამო შვებულება ბავშვის დაბადებიდან 550 კალენდარული დღით, რომლიდანაც ანაზღაურებადია 90 დღე (38-ე მუხლი). დასაქმებულს, რომელიც ფაქტობრივად უვლის ბავშვს, შეუძლია აიღოს დამატებითი ანაზღაურებისგარეშე შვებულება 12 კვირით, სანამ ბავშვს 5 წელი შეუსრულდება, მთლიანად ან ნაწილ-ნაწილ, მაგრამ არანაკლებ წელიწადში 2 კვირისა (40-ე მუხლი).